Eitt eller fleire skrog?

Nesten alle båtar i vår del av verda har tradisjonelt bare hatt eitt skrog. Andre stader har fleire skrog vore vanleg, serleg der vind har vore viktigaste framdriftsmiddel. 


Den moderne fleirskrogsbåten er utvikla over dei siste femti åra, og faktisk er Norge eit land som med stor suksess har nytta fleirskrogfartøy til nyttefart -  til passasjertrafikk langs kysten, og til bil- og passasjerfart over Skagerak. Utan unntak er desse båtane katamaranar; dvs. dei har to like store skrog. Dei er kjende for å vera både hurtige og sjødyktige.


Eitt- og fleirskrogs seglbåtar

Ein seglbåt med eitt skrog nyttar vekt for balansering - ein liten båt nyttar mannskapets kroppsvekt, og ein større båt nyttar vekt i kjølen. Utan vektbalansering vil båten krenga, og kanskje også kantra, i sterk vind. For å segla fort må ein ha vekta langt ute (t.d. mannskap i trapes) eller langt nede (t.d. djup kjøl), eller ein kombinasjon av desse to.


Ein seglbåt med to eller tre skrog balanserer ved hjelp av breidde, og krenger mykje mindre enn ein båt med eitt skrog. Fleirskrogsbåtar treng heller ikkje tunge kjølar av bly eller jern. Derfor vil ein lett fleirskrogsbåt under segl akselerera heller enn å krenga i sterk vind.


Trimaran

Trimaranen - treskrogsbåten -  er den raskaste av alle seglbåtar; han har eitt hovudskrog, og eit sideskrog på kvar side av dette, og er nesten like brei som han er lang. Moderne trimaranar har ofte stort volum i sideskroga, og desse vil ofte vera like lange som hovudskroget. Rett eller invertert baug er også eit vanleg syn i dag; ein slik baug går gjennom bølgene i staden for over, men vil også gje meir sjøsprut.


Dei fleste trimaranar har senkekjøl eller sverd i hovudskroget. Det kan vera eitt ror på hekken til hovudskroget, eller eitt ror i kvart sideskrog. Nokre trimaranar har også foilar for stabilisering og større fart.


Vekt, breidde, lengde og seglareal er kan hende dei viktigaste faktorane for høg yting. Sjå her for ei samanlikning av fleire små trimaranar, der eg har nytta eit forholdstal mellom vekt og seglareal.


Les om bakgrunnen for mi fleirskrogsinteresse her.


Samanfalding og demontering

Ein trimaran er nesten like brei som han er lang; han tek difor mykje plass både under transport, i båthamn og i vinteropplag. Større trimaranar har fastmonterte sideskrog (t.d. Neel). Ein del trimaranar har også sideskrog som kan demonterast under transport eller i opplag på land. Slike båtar ligg gjerne i bøye eller ved ei brygge, fordi dei fleste båthamner ikkje tilbyd båtplass for så breie fartøy (eller det kostar for mykje).


Den Newzealandske båtkonstruktøren Ian Farrier var den fyrste som utvikla ein praktisk metode for å falda saman ein trimaran. Trimaranar med sideskrog som kan faldast inn mot hovudskroget utan demontering er derfor like praktiske å eiga som ein båt med eitt skrog. Sidan dei heller ikkje har fast kjøl med stor vekt, er dei svært enkle å lagra på ein vanleg båthengar. Mange av dei har også eit system for mastring ved hjelp av utstyr og vinsjar ombord.


Det er fleire metodar for samanfalding:

  • saksefalding; sideskroga svingar rett inn og delvis under hovudskroget (Farrier, Corsair, osv.)

  • skyvefalding; sideskroga er monterte på teleskopiske røyr som blir skuvne  inn mot hovudskroget (Astus)

  • svingfalding; sideskroga svingar bakover og inn mot hovudskroget (Dragonfly, Libertist, Tricat)

  • hengslefalding; sideskroga er monterte på hengsle, og svingar opp og kviler oppå hovudskroget (W17)

Alle desse metodane har sine fordeler og ulemper; saksefalding er mest  kompakt, og båten blir ikkje lengre, men sideskroga er eksponerte for tilgroing når dei er falda inn mot og delvis under hovudskroget. Skyvefalding kan vera problem om ein får sand i teleskoprøyra; røyra tek også stor plass; svingfalding gjer at båten blir forlenga når han er samanfalda; denne faldemekanismen er også ganske tung; hengslefalding passar for små båtar med flatt dekk, og kan ikkje nyttast når båten er på vatnet.

Kvifor trimaran?

Fordeler:

  • lite krenging, og dermed meir komfort
  • svært trygg, fordi båten er synkefri
  • stor fart, rask akselerasjon, og dermed større rekkevidde
  • stor dekksplass
  • låg vekt
  • kjøl som kan hevast gjer at skroget ikkje stikk djupt


Ulemper:

  • lite kabinplass, fordi hovudskroget er langt og smalt

  • tre skrog, og utstyr med store krav til styrke i skrog og rigg (pga. fart og akselerasjon), gjev høge byggekostnader

  • svært begrensa marknad for brukte trimaranar

  • trimaranar som ikkje kan faldast saman er dyre å halda båtplass til

  • stort vindfang i skrog og rigg, og lett vekt, gjer at båten taper fart like fort som han vinn fart

Kva kostar ein trimaran?

Typisk vil ein ny 20-30 fots trimaran kosta mellom ein halv og godt over to millionar kroner. I Norge er det svært få brukte båtar til sals. Import av brukt båt svarer seg stort sett ikkje, fordi ein må betala norsk mva ved bruktimport; brukte båtar i utlandet har også høgare pris enn i Norge.

Libertist 853 med faste sideskrog og foilar

Lenkjer

Small Trimaran Design

Nyttig informasjon om små trimaranar 

OutRig!

Jim Browns nettstad om utviklinga av den moderne trimaranen


Erik Lerouge Yacht Design

Erik Lerouges nettstad - kjend fransk konstruktør av fleirskrogsbåtar


Small Trimarans

Nettstad med informasjon om små trimaranar